2012/3305’in Esnekliği 2025/9903 ile bitti mi?
Türkiye’nin yatırım teşvik mevzuatı, yıllar içinde enflasyonun etkilerini yöneten esnek bir yapıdan, devletin toplam mali yükünü kesin sınırlarla çizen daha kontrollü bir modele evriliyor.
2012/3305 sayılı Karar döneminde temel felsefe, yatırımcıya kağıt üzerinde verilen hakkın reel değerini korumak üzerine kuruluydu.
Bu sistemde, yatırımın başlangıcında belirlenen yatırıma katkı tutarı bir “asgari hak” gibi görülüyor ve endeksleme (yeniden değerleme) mekanizması sayesinde bu tutar, belgedeki nominal rakamları kat kat aşsa dahi herhangi bir engele takılmıyordu.
Yani devlet, yatırımcıya “sen bu yatırımı başlattığın günkü satın alma gücüne sahip vergi avantajını, aradan yıllar geçse ve rakamlar büyüse de eksiksiz alacaksın” güvencesini veriyordu.
Ancak 2025/9903 sayılı Karar ile birlikte bu geniş hareket alanı, “toplam maliyet tavanı” denilen mutlak bir sınıra çarpmış durumda.
Yeni nesil teşviklerde devlet, artık sadece vergi indirimine odaklanmıyor; KDV istisnasından makine desteğine, faiz yardımından gümrük muafiyetine kadar sağlanan tüm avantajların kümülatif toplamını bir havuzda topluyor.
Buradaki temel kıstas, yatırımcının cebinden çıkan “gerçekleşen sabit yatırım tutarının” güncel değeridir.
Yeni sistemde devletin mantığı şuna dönüşmüştür: “Sana pek çok koldan destek veriyorum, ancak bu desteklerin toplam değeri, senin bu yatırım için harcadığın ve bugünle kıyasladığın toplam parayı bir kuruş bile geçemez.”
Bu köklü farkı somut bir senaryo üzerinden okuyacak olursak, 100 milyon liralık bir yatırım yapan bir sanayiciyi hayal edelim.
2012 sisteminde bu kişinin 30 milyon liralık bir vergi indirimi hakkı olduğunu ve yüksek enflasyon ortamında bu hakkın endekslenerek nominal olarak 150 milyon liraya ulaştığını varsayalım; yatırımcı bu 150 milyonun tamamını vergiden düşebilirdi.
Ancak 2025 sisteminde aynı sanayici, vergi indiriminin yanı sıra faiz ve makine desteği gibi çeşitli kalemlerden de faydalanıyorsa durum değişir.
Eğer bu tüm desteklerin güncellenmiş toplamı, yatırımcının harcadığı 100 milyonun bugünkü güncellenmiş değerine (örneğin 250 milyon liraya) ulaşırsa, teşvik kullanımı o noktada bıçak gibi kesilir.
Yatırımcı, kendi yaptığı toplam harcamanın güncel değerinden daha fazlasını devletten teşvik yoluyla geri alamaz.
Sonuç olarak, eski sistemde yatırımcının hak kazandığı “katkı tutarı” kendi içinde bağımsız ve ucu açık bir büyüme potansiyeline sahipken, yeni sistemde bu hak, “yatırımın toplam maliyeti” ile mühürlenmiştir.
Bu durum, teşvik yönetimini sadece bir vergi avantajı takibi olmaktan çıkarıp, tüm destek kalemlerinin titizlikle hesaplandığı bir maliyet yönetimi sürecine dönüştürüyor.
Artık devlet, yatırımın maliyetine ortak olmayı kabul etmekte ancak bu ortaklığın, yatırımın toplam bedelini aşan bir “kâr aktarımına” dönüşmesine müsaade etmemektedir.
Saygılarımızla.