Belirli Şartları Sağlayan Otomotiv Üreticilerine
Gümrük Vergisiz Araç İthalatı İmkânı
(Gümrük Vergisi Muafiyeti-13/5)
Sayısal Örneklerle
Detaylı Analiz
9903 Sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın 13/5 Maddesi Otomotiv sektöründeki büyük yatırımlariçin çok özel ve önemli bir istisnayı düzenliyor.
Bu çalışma, diğer yatırımcılara tanınmayan, belirli şartları sağlayan otomotiv üreticilerine “gümrük vergisiz araç ithalatı” imkânı sunan madde detaylarını açıklamaktadır.
Madde 13/5 Metni
“(5) 19/4/2020 tarihli ve 31104 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunların Aksam, Sistem ve Ayrı Teknik Ünitelerinin Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik (AB/2018/858) kapsamında M1 kategorisi ve N1 kategorisi niteliği taşıyan araçların üretimine yönelik olarak; asgari yüz bin adet/yıl kapasiteli yeni bir yatırım yapılması veya mevcut tesislerin kurulu kapasitelerinin en az yüz bin adet/yıl artırılması halinde, teşvik belgesinde kayıtlı sabit yatırım tutarının yüzde yirmisinin gerçekleştirilmesini müteakip, yatırım süresi içerisinde olmak, belgede kayıtlı toplam ilave araç kapasitesinin % 15’ini aşmamak ve ithalat esnasında yararlanılacak vergi indirimi tutarı kadar teminat mektubunun Bakanlığa ibraz edilmesi kaydıyla gümrük vergisi muafiyeti sağlanmak suretiyle yatırımcılara, içten yanmalı motor silindir hacmi azami 1600 cm3 ve/veya elektrik motoru azami 160 kwh güce sahip olan ve bu fıkrada belirtilen kategorilerde araç ithali için izin verilebilir. Belge kapsamında hibrit araç için motor üretiminin de yer alması halinde, motor üretim kapasitesinin %15’i kadar daha (motor üretim kapasitesinin, araç üretim kapasitesinden fazla olması durumunda araç kapasitesi dikkate alınır) bu fıkrada belirtilen şartlarda araç ithaline izin verilebilir.”
Maddenin Amacı ve Anlamı
Bu madde, Türkiye’de büyük ölçekli binek otomobil (M1) ve hafif ticari araç (N1) üretimi yapacak veya mevcut üretimini ciddi şekilde artıracak yatırımcıları cezbetmek için tasarlanmıştır.
Basitçe ifade etmek gerekirse: Devlet, bu büyük otomotiv yatırımcılarına şöyle bir teklif sunuyor:
“Eğer Türkiye’de en az 100.000 adet/yıl kapasiteli bir üretim tesisi kurarsan (veya mevcut kapasiteni bu kadar artırırsan) ve yatırımının %20’sini tamamlarsan, sana bir ödül vereceğim: Üretmeyi taahhüt ettiğin araç sayısının %15’i kadar aracı, gümrük vergisi ödemeden ithal edip satmana izin vereceğim. Tek şartım, bu ithalattan elde edeceğin vergi avantajı kadar bana teminat vermen. Yatırımını tamamladığında bu teminatı sana iade edeceğim.”
Bu, yatırımcının yatırım maliyetini finanse etmesine yardımcı olan, projenin nakit akışını kolaylaştıran çok güçlü bir teşvik unsurudur.
Şartlar, Süreç ve Haklar (Tablolaştırılmış)
Maddenin karmaşık yapısını bir tablo ile daha anlaşılır hale getirelim:
| Kategori | Şart / Kural | Detaylı Açıklama |
| Kimler Faydalanabilir? | Yatırım Konusu | Binek otomobil (M1 kategorisi) veya hafif ticari araç (N1 kategorisi) üretimi. |
| Kapasite Şartı | Yeni yatırım ise: Asgari 100.000 adet/yıl kapasiteli olmalı. | |
| Kapasite artışı ise: Mevcut kapasiteye en az 100.000 adet/yıl eklenmeli. | ||
| İzin İçin Ön Koşul | Yatırım Gerçekleşme Oranı | Teşvik belgesinde yazan toplam sabit yatırım tutarının en az %20’sinin harcanmış olması gerekir. |
| İthalat Limiti | Araç Sayısı Limiti | İthal edilecek araç sayısı, teşvik belgesinde belirtilen toplam yıllık ilave üretim kapasitesinin %15’ini geçemez. |
| Araç Özellikleri Limiti | İthal edilecek araçlar: | |
| – Benzinli/Dizel ise: Motor hacmi en fazla 1600 cm³ olmalı. | ||
| – Elektrikli ise: Motor gücü en fazla 160 kWh olmalı. | ||
| Finansal Güvence | Teminat Yükümlülüğü | İthalat sırasında yararlanılacak olan gümrük vergisi muafiyeti tutarı kadar teminat mektubunun Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na sunulması zorunludur. |
| Ekstra Hak (Hibrit Araçlar) | Motor Üretimi Bonusu | Eğer yatırım, hibrit araç motoru üretimini de kapsıyorsa, araç ithalat hakkına ek olarak, motor üretim kapasitesinin %15’i kadar daha aynı şartlarda araç ithalatına izin verilir. (Burada motor ve araç kapasitelerinden düşük olan dikkate alınır.) |
| Süreç | Zamanlama | Bu haktan sadece yatırım süresi içerisinde faydalanılabilir. Yatırım tamamlandıktan sonra kullanılamaz. |
Sayısal Bir Örnekle Açıklama
- Yatırımcı: ZTS OTO A.Ş.
- Yatırım: Türkiye’de yeni bir otomobil üretim tesisi kurma.
- Teşvik Belgesindeki Bilgiler:
- Sabit Yatırım Tutarı: 5 Milyar TL
- Yıllık Üretim Kapasitesi: 200.000 adet/yıl (M1 kategorisi, 1500 cm³ motorlu)
- İthal Edilecek Aracın Özellikleri:
- Gümrük Vergisi Oranı (Varsayımsal): %10
- Bir Aracın Gümrük Değeri: 15.000 Euro
Sürecin İşleyişi:
- Ön Koşulun Sağlanması:
- ZTS OTO A.Ş., yatırımının %20’sini, yani 5 Milyar * %20 = 1 Milyar TL’lik kısmını harcar ve bunu belgelendirir. Artık ithalat izni için başvurabilir.
- İthalat Hakkının Hesaplanması:
- Maksimum İthal Edilebilecek Araç Sayısı: 200.000 (kapasite) * %15 = 30.000 adet araç.
- İthalat ve Teminat İşlemi (Örneğin 1.000 araçlık bir parti için):
- ZTS OTO A.Ş., 1.000 adet araç ithal etmek ister.
- Yararlanılacak Gümrük Vergisi Muafiyeti:
- 1.000 (araç) * 15.000 (Euro/araç) * %10 (GV oranı) = 1.500.000 Euro
- ZTS OTO A.Ş.’nin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na 1.5 Milyon Euro’luk bir banka teminat mektubu sunması gerekir.
- Teminat mektubu sunulduktan sonra, Bakanlık gümrük idaresine “gümrük vergisiz ithalat” için izin yazısı yazar ve OTO A.Ş. 1.000 aracı vergisiz ithal eder.
- Teminatın İadesi:
- ZTS OTO A.Ş., yatırımını teşvik belgesindeki şartlara uygun olarak tamamlar ve tamamlama vizesini yaptırır.
- Yatırım tamamlandığında, Bakanlığa sunduğu tüm teminat mektupları kendisine iade edilir.
Hibrit Motor Bonusu Örneği:
- Eğer ZTS OTO A.Ş.’nin yatırımı aynı zamanda 50.000 adet/yıl hibrit motor üretimini de kapsasaydı:
- Ekstra ithalat hakkı: 50.000 (motor kapasitesi) * %15 = 7.500 adet araç daha olurdu.
- Toplam ithalat hakkı: 30.000 (ana hak) + 7.500 (bonus hak) = 37.500 adet araç olurdu.
Bu madde, karmaşık görünse de aslında büyük otomotiv üreticilerine “proje finansmanı” için çok cazip bir kapı aralamaktadır. Yatırımcı, bu araçları iç piyasada satarak elde edeceği gelirle yatırımının bir kısmını finanse etme şansı bulur.
Saygılarımızla.