Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar (Sayı: 9903) Kapsamında
Tasarım ve Ar-Ge Destekleri
Tasarım Destekleri
Giriş
30 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, Türkiye’nin yatırım teşvik sistemini yeniden yapılandırmaktadır. Bu kararda, “tasarım desteği” adı altında tek bir kalem bulunmamakla birlikte, tasarım faaliyetleri ve tasarım odaklı yatırımlar, Ar-Ge, teknoloji ve yenilikçilikle iç içe geçmiş bir şekilde, çeşitli programlar ve mekanizmalar aracılığıyla güçlü bir biçimde desteklenmektedir. Bu çalışma, tasarımın teşvik sistemindeki yerini ve ilgili destek unsurlarını, yalnızca 9903 sayılı Karar metnine dayanarak açıklamaktadır.
1. Tasarım Faaliyetlerine Doğrudan ve Dolaylı Atıflar
Kararda tasarım kavramı, genellikle Ar-Ge (Araştırma ve Geliştirme) faaliyetlerinin ayrılmaz bir parçası olarak ele alınmıştır.
- Ar-Ge Yatırımı Tanımı: Kararın 2. Maddesi, Ar-Ge yatırımını tanımlarken 5746 sayılı “Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun”a atıf yapmaktadır. Bu, kanun kapsamındaki tüm tasarım merkezleri ve tasarım projelerinin bu kararın ruhuna dahil edildiğini göstermektedir.
- Tasarım Merkezlerine Özel Teşvik: Kararın en net ve doğrudan atfı 9. Maddede yer almaktadır. “Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi” kapsamında, aşağıdaki yatırımlar desteklenmektedir:
Madde 9 (j): “Ar-Ge merkezi veya tasarım merkezlerinde yürütülen Ar-Ge veya tasarım projeleri ile ilişkili İstanbul ili dışındaki yatırımlar.”
Bu madde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından onaylanmış tasarım merkezlerinin projelerini hayata geçirmek için İstanbul dışında yapılacak yeni yatırımlara Öncelikli Yatırım statüsü tanımaktadır.
Bu statü, yatırımın Karar’da bu kategori için özel olarak belirlenmiş daha avantajlı destek oranlarından faydalanmasını sağlar.
- Maddi Olmayan Duran Varlıklar: Tasarım faaliyetlerinin bir çıktısı olan marka, lisans, know-how gibi gayri maddi haklar, yatırım harcaması olarak kabul edilmektedir. Ancak bu harcamaların oranı, teşvik belgesindeki toplam sabit yatırım tutarının %25’ini aşamaz. (Madde 5/8).
2. Tasarım ve Teknoloji Odaklı Yatırım Programları
Karar, tasarımı ve teknolojik yeniliği merkeze alan özel programlar oluşturmuştur. Bu programlara dahil olan yatırımlar, en yüksek oranlı desteklerden faydalanır.
| Program Adı | Amacı ve Tasarım ile İlişkisi | İlgili Madde |
| Teknoloji Hamlesi Programı | Öncelikli ürün listesindeki yüksek teknolojili ürünlerin veya bu ürünlerin üretimine yönelik kritik teknolojilerin geliştirilmesini hedefler. Tamamen tasarım, Ar-Ge ve yenilikçilik odaklıdır. | Madde 6 |
| Stratejik Hamle Programı | Katma değeri yüksek, araştırma-geliştirme içeriği yoğun, dışa bağımlılığı azaltacak kritik imalat sanayii yatırımlarını destekler. Tasarım ve mühendislik kabiliyetini geliştiren projeler bu kapsamdadır. | Madde 8 |
| Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi | Belirli teknolojik ve stratejik alanlardaki yatırımları destekler. Yukarıda bahsedilen tasarım merkezi projeleriyle ilişkili yatırımlar bu sistem içerisindedir. | Madde 9 |
| Hedef Yatırımlar Teşvik Sistemi | Kararın ek-3’ünde belirtilen ve belirli şartları sağlayan sektörel yatırımları destekleyen temel teşvik programıdır. | Madde 10 |
Bu programlar, yatırımın niteliğine göre kademeli olarak artan avantajlar sunmaktadır. Bir projenin üst programlardan birine kabul edilmesi, tasarım ve Ar-Ge içeriğinin ne kadar değerli görüldüğünün bir kanıtıdır.
3. Destek Unsurlarının Karşılaştırmalı Tablosu
Tasarım ve teknoloji yoğun projelerin yer aldığı programların ne kadar avantajlı olduğunu görmek için temel destek unsurlarının 9903 sayılı Karar’daki verilere göre karşılaştırılması aşağıda sunulmuştur.
| Destek Unsuru | Hedef Yatırımlar Teşvik Sistemi | Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi | Stratejik Hamle Programı | Teknoloji Hamlesi Programı |
| Vergi İndirimi (Yatırıma Katkı Oranı) | 20% | 30% | 40% | 50% |
| Kurumlar Vergisi İndirim Oranı | 60% | 60% | 60% | 60% |
| **Faiz/Kâr Payı Desteği (TL Kredi) **¹ | 12,5 Puan (Sadece 4, 5, 6. bölgelerde) | 12,5 Puan | 15 Puan | 20 Puan |
| Faiz Desteği Azami Tutar | 12 Milyon TL | 24 Milyon TL | 180 Milyon TL | 240 Milyon TL |
| **Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği (Süre)**² | Yatırımın bölgesine göre değişir | Yatırımın bölgesine göre değişir | 8 Yıl (6. Bölgede 12 Yıl) | 8 Yıl (6. Bölgede 12 Yıl) |
| Makine Desteği³ | Yok | Yok | Var (%15’i aşmamak kaydıyla 180 Milyon TL’ye kadar) | Var (%15’i aşmamak kaydıyla 240 Milyon TL’ye kadar) |
| Yatırım Yeri Tahsisi | Var | Var | Var | Var |
| KDV İstisnası | Var | Var | Var | Var |
| Gümrük Vergisi Muafiyeti | Var | Var | Var | Var |
Notlar:
- Faiz/Kâr Payı Desteği: Belirtilen puanlar, TCMB referans faizinin belirli yüzdelerine (%25, %30, %40) tekabül etmektedir ve bu oranları aşamaz.
- Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği: Hedef ve Öncelikli Yatırımlar için süre, yatırımın yapıldığı bölgenin Madde 18(2)’deki tablosuna göre belirlenir. Stratejik ve Teknoloji Hamlesi programları için ise Madde 18(3) uyarınca bölgeden bağımsız olarak (6. bölge hariç) 8 yıl olarak sabitlenmiştir.
- Makine Desteği: Madde 15(9) uyarınca, Faiz veya Kâr Payı Desteğinden faydalanan yatırımlara Makine Desteği sağlanmaz. Yatırımcı bu iki destekten birini tercih etmek durumundadır. Bu destek yalnızca Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi (Teknoloji ve Stratejik Hamle Programları) kapsamındaki yatırımlar için geçerlidir.
Tablo Analizi:
- En Kapsamlı Destek: Tablo, devletin tasarım ve teknoloji üreten yatırımlara verdiği önceliği net bir şekilde göstermektedir. Teknoloji Hamlesi Programı, en yüksek vergi indirimi, faiz desteği ve makine desteği tavanı ile en cömert teşvikleri sunmaktadır.
- Tasarım Merkezleri için Avantaj: Bir tasarım merkezinde geliştirilen projeye dayalı (İstanbul dışı) bir yatırım, doğrudan “Öncelikli Yatırım” sayılarak, Hedef Yatırımlara göre %10 daha yüksek Yatırıma Katkı Oranı ve iki kat daha yüksek Faiz Desteği tavanı gibi ciddi avantajlar elde eder.
- Stratejik Tercih: Teknoloji Hamlesi ve Stratejik Hamle programlarındaki yatırımcılar, projenin finansman yapısına göre Faiz Desteği ile Makine Desteği arasında stratejik bir seçim yapmak zorundadır. Bu, iki desteğin aynı anda kullanılamayacağı anlamına gelen önemli bir kuraldır.
Özet ve Sonuç
9903 sayılı Karar, tasarım faaliyetlerini ve bu faaliyetlerin sonucunda ortaya çıkan teknoloji odaklı yatırımları teşvik sisteminin merkezine yerleştirmiştir. Yatırımcıların dikkate alması gereken ana unsurlar şunlardır:
- Doğrudan Teşvik Kanalı: Mevcut bir tasarım merkeziniz varsa, burada geliştirilen bir projeye dayalı yeni yatırımlarınız (İstanbul dışında) için Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi‘nden faydalanabilirsiniz.
- En Güçlü Teşvikler: Eğer yatırım projeniz, ithal ikamesi sağlayacak, teknolojik bir yenilik içeren veya Ar-Ge yoğun bir yapıda ise, Hedef veya Öncelikli Yatırım teşvikleri yerine Teknoloji Hamlesi veya Stratejik Hamle programlarına başvurmak, çok daha kapsamlı ve esnek (makine desteği seçeneği gibi) destekler almanızı sağlayacaktır.
- Çıktı Odaklı Yaklaşım: Teşvik sistemi, “tasarım süreci” yerine “tasarımın çıktısı olan teknolojik ürün ve katma değerli yatırım” üzerine odaklanmıştır. Projenizin bu tanıma ne kadar uyduğu, alacağınız desteğin seviyesini belirleyecektir.
- Bütüncül Planlama: Tasarım, Ar-Ge, üretim ve pazarlama süreçlerini bir bütün olarak ele alan ve bunu yatırım projesinde güçlü bir şekilde sunan firmalar, bu kararın sunduğu imkanlardan en üst düzeyde yararlanma potansiyeline sahiptir.
Saygılarımızla.